Je hebt een gesprek gehad.
Op het moment zelf leek er misschien niets bijzonders aan de hand.
Maar later, als je weer thuis bent, komt het gesprek nog een keer terug.
Wat bedoelde ze precies?
Waarom zei hij dat op die manier?
Had ik daar iets mee moeten doen?
Was ik eigenlijk wel duidelijk?
Je denkt er nog eens over na. En nog een keer.
Misschien zie je ineens een detail dat je tijdens het gesprek niet bewust had opgemerkt. Een verandering in toon. Een blik. Een stilte. Een zin die net iets anders binnenkwam dan de rest.
Voor veel hoogsensitieve vrouwen is dit herkenbaar.
Niet omdat je per definitie onzeker bent.
En ook niet omdat je altijd alles overanalyseert.
Een belangrijk onderdeel van hoogsensitiviteit is namelijk wat in de wetenschappelijke literatuur diepere verwerking van informatie wordt genoemd. Bij sensory processing sensitivity (SPS), de eigenschap die in onderzoek naar hoogsensitiviteit centraal staat, gaat het niet alleen om méér waarnemen, maar ook om wat er vervolgens met die informatie gebeurt.
Je brein neemt niet alleen waar wat er gebeurt
Iedereen verwerkt voortdurend informatie.
Je hoort wat iemand zegt. Je ziet een gezichtsuitdrukking. Je merkt dat het druk is in een ruimte. Je krijgt een vraag en bedenkt een antwoord.
Maar bij hoogsensitiviteit kan de verwerking van die informatie grondiger verlopen.
Je merkt bijvoorbeeld niet alleen dát iemand anders reageert.
Je vraagt je ook af:
Wat betekent deze reactie?
Waarom reageert zij zo?
Is er iets veranderd?
Wat betekent dit voor mij?
Dat hoeft niet altijd bewust te gebeuren.
Soms heb je pas later door hoeveel informatie je eigenlijk hebt meegenomen.
Onderzoek naar SPS beschrijft juist die combinatie van het opmerken van subtiele signalen, diepere verwerking en een grotere gevoeligheid voor zowel positieve als negatieve ervaringen.
Daarom kan een ogenschijnlijk klein moment voor jou meer betekenis krijgen dan iemand anders misschien verwacht.
Niet omdat het moment objectief groter is.
Maar omdat jij er meer informatie uit haalt.
Diepe verwerking is iets anders dan piekeren
Dat onderscheid vind ik belangrijk.
Want zodra iemand zegt:
“Ik denk hier altijd zo lang over na.”
wordt al snel gezegd:
“Dan moet je leren loslaten.”
Maar daarmee wordt het verschil tussen verwerken en piekeren gemakkelijk over het hoofd gezien.
Diepe verwerking kan je helpen om verbanden te zien.
Je denkt na over wat er is gebeurd.
Je vergelijkt het met eerdere ervaringen.
Je kijkt vanuit verschillende perspectieven.
Je ontdekt misschien wat iets met je deed.
Of je komt tot een inzicht dat je tijdens de situatie zelf nog niet had.
Dat kan juist een kwaliteit zijn.
Piekeren heeft vaak een ander karakter.
Je blijft dezelfde vraag herhalen zonder dat er werkelijk iets nieuws ontstaat.
Had ik dit anders moeten doen?
Wat als…?
Waarom zei ik dat?
Wat zal zij nu wel niet denken?
Dan ben je niet zozeer nieuwe informatie aan het verwerken.
Je blijft rond dezelfde informatie cirkelen.
Die twee kunnen overigens wel in elkaar overlopen.
Juist omdat je veel informatie verwerkt, kun je ook lang blijven nadenken wanneer iets emotioneel belangrijk voor je is.
Waarom je soms pas later begrijpt wat je voelde
Diepe verwerking gaat niet alleen over nadenken.
Het gaat ook over emotionele informatie.
Misschien maak je overdag iets mee en functioneer je gewoon verder.
Je hebt een gesprek.
Je doet je werk.
Je haalt boodschappen.
Je zorgt voor je gezin.
En pas 's avonds merk je:
Dit heeft me eigenlijk behoorlijk geraakt.
Dat betekent niet automatisch dat je emoties onderdrukt.
Het kan ook betekenen dat je tijd nodig hebt om alles wat je hebt waargenomen en ervaren met elkaar te verbinden.
Wat gebeurde er?
Wat voelde ik?
Wat raakte mij?
Wat had ik nodig?
Wat betekent dit voor mij?
Dat proces kan tijd kosten.
Onderzoek naar omgevingsgevoeligheid laat zien dat emotionele verwerking bij mensen die hoger scoren op sensitiviteit samenhangt met zowel het sterker waarnemen van emoties als met emotionele reactiviteit. Tegelijkertijd is er nog veel te onderzoeken over precies hoe die processen samenhangen.
Daarom zou ik hoogsensitiviteit niet willen terugbrengen tot:
“Je voelt alles sterker.”
Het gaat om een breder patroon van waarnemen, verwerken en reageren.
Je ziet vaak meer dan alleen de woorden
Een gesprek bestaat voor jou misschien niet alleen uit de woorden die iemand uitspreekt.
Je merkt ook:
de toon,
de gezichtsuitdrukking,
een verandering in houding,
een stilte,
de sfeer,
wat iemand juist níét zegt.
Dat vermogen om subtiele signalen op te merken wordt in onderzoek naar SPS regelmatig genoemd als een van de kenmerken van hoge sensitiviteit.
Dat kan in veel situaties waardevol zijn.
Je kunt bijvoorbeeld snel aanvoelen dat een samenwerking niet helemaal lekker loopt.
Je merkt dat een collega ergens mee zit.
Je ziet dat iemand die zegt dat het goed gaat, eigenlijk gespannen is.
Je kunt tijdens een gesprek verschillende lagen tegelijk waarnemen.
Maar ook hier geldt:
waarnemen is nog niet hetzelfde als weten wat iets betekent.
Dat onderscheid is belangrijk.
Je kunt heel goed merken dat iemand anders anders doet.
Maar je weet daarmee nog niet automatisch waarom.
Misschien is iemand boos.
Misschien is ze moe.
Misschien heeft ze slecht geslapen.
Misschien heeft haar reactie helemaal niets met jou te maken.
Juist wanneer je veel subtiele informatie oppikt, is het belangrijk om onderscheid te blijven maken tussen:
wat je daadwerkelijk waarneemt
en
wat je vervolgens interpreteert.
Veel verwerken kost ook iets
Diepe verwerking heeft een keerzijde.
Je neemt niet alleen meer waar.
Je hebt daardoor soms ook meer te verwerken.
Een drukke dag bestaat dan niet alleen uit de gebeurtenissen zelf.
Er zijn gesprekken geweest.
Indrukken.
Beslissingen.
Emoties.
Geluiden.
Mensen.
Verwachtingen.
Misschien een conflict.
Misschien iets wat je raakte.
En ondertussen gaat je gewone leven gewoon door.
Dat kan verklaren waarom je na een dag waarop “eigenlijk niets bijzonders is gebeurd” toch moe kunt zijn.
Het is daarom te simpel om te zeggen:
“Je bent gewoon snel overprikkeld.”
Er kan ook sprake zijn van een hoeveelheid informatie die verwerkt moet worden.
Overstimulatie is dan niet het hele verhaal, maar kan ontstaan wanneer de hoeveelheid of intensiteit van prikkels groter wordt dan je op dat moment goed kunt verwerken. SPS wordt in onderzoek dan ook niet alleen verbonden aan diepere verwerking, maar ook aan een grotere gevoeligheid voor overstimulatie.
Niet iedere HSP verwerkt alles op dezelfde manier
Ook dat is belangrijk.
Hoogsensitiviteit is geen vast pakket eigenschappen waarbij iedere HSP precies hetzelfde reageert.
Sensory processing sensitivity wordt in recent onderzoek gezien als een dimensionale eigenschap. Mensen verschillen dus in de mate waarin zij gevoelig zijn voor hun omgeving en informatie verwerken.
De ene hoogsensitieve vrouw merkt vooral veel op in sociale situaties.
Een ander heeft vooral last van geluid en drukte.
Weer een ander verwerkt vooral emoties en gesprekken diep.
En bij veel vrouwen loopt het door elkaar heen.
Daarom heeft een algemene uitleg over HSP altijd een grens.
Je kunt herkennen:
“Dit hoort bij hoogsensitiviteit.”
Maar daarmee weet je nog niet automatisch:
“Dit is precies wat er bij míj gebeurt.”
Dat vraagt zelfonderzoek.
Wanneer wordt diepe verwerking vermoeiend?
Diepe verwerking op zichzelf is geen probleem.
Het wordt lastiger wanneer je geen moment meer uit het verwerken komt.
Wanneer ieder gesprek nog uren doorgaat in je hoofd.
Wanneer je voortdurend probeert te begrijpen wat anderen bedoelen.
Wanneer je iedere beslissing van alle kanten blijft bekijken.
Wanneer je steeds teruggaat naar wat je anders had kunnen zeggen.
Of wanneer je zoveel mogelijkheden ziet dat kiezen bijna onmogelijk wordt.
Dan kan een kwaliteit die je helpt om veel waar te nemen en verbanden te leggen, je ook uitputten.
De vraag is dan niet:
“Hoe krijg ik mijn diepe verwerking uit?”
Maar:
“Wanneer helpt mijn manier van verwerken mij, en wanneer raak ik erin verstrikt?”
Dat is een veel interessantere vraag.
Je hoeft niet minder diep te voelen of denken
Hoogsensitiviteit vraagt niet om jezelf minder gevoelig te maken.
Je hoeft niet te leren om dingen maar gewoon van je af te laten glijden.
En je hoeft ook niet overal minder over na te denken.
Wat wel kan veranderen, is hoe je ermee omgaat.
Je kunt leren herkennen:
Dit is informatie die ik aan het verwerken ben.
Dit raakt mij.
Dit is mijn interpretatie.
Dit weet ik daadwerkelijk.
Hier hoef ik nu niets mee.
Hier wil ik later nog eens rustig naar kijken.
Daarmee wordt je gevoeligheid niet kleiner.
Maar je verhouding ertoe kan wel veranderen.
En misschien is dat uiteindelijk belangrijker.
Want hoogsensitiviteit gaat niet alleen over hoeveel je waarneemt.
Het gaat ook over leren begrijpen wat jouw manier van waarnemen en verwerken voor jou betekent.
Niet om jezelf in een hokje te plaatsen.
Maar om jezelf beter te leren kennen.
Wil je verder lezen?
In de volgende artikelen kijken we onder andere naar prikkelverwerking, overprikkeling, herstel en het waarnemen van subtiele signalen. Steeds vanuit de vraag: wat gebeurt er eigenlijk bij hoogsensitiviteit — en wat betekent dat vervolgens voor jou?
Wil je ontdekken hoe jouw hoogsensitiviteit zich in jouw dagelijks leven laat zien? Bekijk dan HSP-coaching voor hoogsensitieve vrouwen.
0 Reacties